Wstęp:

Transformacja polskiego ciepłownictwa trwa i w najbliższych latach będzie nadal jednym z kluczowych elementów transformacji energetycznej kraju. Rosnące koszty paliw kopalnych i uprawnień do emisji CO₂, potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, presja na ograniczenie emisji oraz konieczność ochrony odbiorców przed nadmiernym wzrostem cen ciepła wymagają od sektora podjęcia długofalowych i skoordynowanych działań. Jednocześnie ciepłownictwo stoi przed koniecznością przeprowadzenia szeroko zakrojonych inwestycji w źródła wytwórcze, sieci, magazynowanie energii oraz nowe technologie.

Odpowiedzią na te wyzwania jest Strategia Transformacji Ciepłownictwa do 2040 roku, która ma wyznaczyć długoterminowy kierunek rozwoju sektora. Dokument ma stanowić kompleksową perspektywę zmian – obejmującą zarówno kwestie technologiczne i infrastrukturalne, jak również regulacyjne, finansowe oraz związane z lokalnym planowaniem energetycznym. Jednym z jego istotnych założeń jest odejście od modelu ciepłownictwa opartego w znacznym stopniu na paliwach kopalnych na rzecz systemów wykorzystujących źródła nisko- i bezemisyjne, OZE, ciepło odpadowe oraz rozwiązania zwiększające elastyczność i efektywność całego systemu.

Krajowa Izba Transformacji Energetyki i Ciepłownictwa, działając jako wielogłos przedsiębiorstw ciepłowniczych uczestniczących w konsultacjach projektu „Strategii Transformacji Ciepłownictwa do 2040 r.”, przedstawia zbiorcze stanowisko opracowane na podstawie uwag zgłoszonych przez członków oraz sympatyków Izby.

Przekazane uwagi wskazują na poparcie dla potrzeby transformacji sektora ciepłownictwa oraz osiągania celów wynikających z polityki klimatycznej i energetycznej. Jednocześnie przedsiębiorstwa zwróciły uwagę na konieczność uzupełnienia Strategii o rozwiązania zwiększające jej skuteczność wdrożeniową, uwzględniające zróżnicowanie systemów ciepłowniczych oraz warunki funkcjonowania przedsiębiorstw realizujących proces transformacji.

Najważniejsze wyzwania wskazane przez przedsiębiorstw:

1. Uwzględnienie lokalnych uwarunkowań i neutralności technologicznej

Najczęściej powtarzającym się postulatem jest uzupełnienie Strategii o zasadę neutralności technologicznej. Przedsiębiorstwa wskazują, że dokument powinien określać cele transformacji, pozostawiając dobór technologii wytwarzania ciepła analizie lokalnych uwarunkowań technicznych, ekonomicznych i środowiskowych. W zgłoszonych uwagach podkreślono potrzebę wykorzystywania lokalnie dostępnych źródeł energii, niskoemisyjnych nośników energii oraz stosowania rozwiązań odpowiadających specyfice poszczególnych systemów ciepłowniczych.

2. Trwałość ekonomiczna przedsiębiorstw

Przedsiębiorstwa wskazują, że Strategia powinna uwzględniać trwałość ekonomiczną podmiotów realizujących inwestycje transformacyjne. W uwagach zwrócono uwagę na potrzebę zachowania możliwości finansowania inwestycji, zapewnienia przewidywalności otoczenia regulacyjnego oraz prowadzenia transformacji z uwzględnieniem zasad regulacji działalności ciepłowniczej.

3. Finansowanie transformacji

Istotnym zagadnieniem pozostaje sposób finansowania transformacji. W zgłoszonych uwagach wskazano potrzebę zapewnienia ciągłości instrumentów wsparcia, możliwości etapowej realizacji inwestycji oraz finansowania dokumentacji przygotowawczej i analiz techniczno-ekonomicznych. Zwrócono również uwagę na potrzebę objęcia wsparciem modernizacji istniejącej infrastruktury oraz dedykowanych instrumentów dla przedsiębiorstw komunalnych i małych systemów ciepłowniczych.

4. Bezpieczeństwo dostaw i planowanie transformacji

W uwagach podkreślono konieczność prowadzenia transformacji z uwzględnieniem bezpieczeństwa dostaw ciepła, okresu eksploatacji istniejących jednostek wytwórczych oraz możliwości stopniowej dekarbonizacji. Wskazano również na potrzebę aktywnego udziału przedsiębiorstw ciepłowniczych w lokalnym planowaniu energetycznym oraz modernizacji sieci ciepłowniczych ograniczającej straty przesyłowe.

5. Stabilność regulacyjna i monitorowanie Strategii

Przedsiębiorstwa zwracają uwagę na potrzebę przewidywalnych regulacji, odpowiednich okresów przejściowych oraz regularnej oceny realizacji Strategii z udziałem przedsiębiorstw, organizacji branżowych, jednostek samorządu terytorialnego i środowiska naukowego. W odrębnych uwagach, Izba wskazała również potrzebę nadania Strategii odpowiedniej rangi dokumentu programowego oraz przyspieszenia zmian modelu taryfowego.

Kluczowe rekomendacje:

Na podstawie zgłoszonych uwag Krajowa Izba Transformacji Energetyki i Ciepłownictwa rekomenduje:

1. Uzupełnienie Strategii o zasadę neutralności technologicznej oraz uwzględnianie lokalnych uwarunkowań przy doborze technologii transformacji;
2. Uwzględnienie trwałości ekonomicznej przedsiębiorstw jako jednego z elementów prowadzenia procesu transformacji;
3. Zapewnienie stabilnych, przewidywalnych i dostępnych instrumentów finansowania, obejmujących również przygotowanie inwestycji, modernizację istniejącej infrastruktury oraz przedsięwzięcia realizowane etapowo;
4. Uwzględnienie potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw ciepłowniczych oraz przedsiębiorstw komunalnych przy projektowaniu instrumentów wsparcia;
5. Prowadzenie transformacji z zachowaniem bezpieczeństwa dostaw ciepła oraz racjonalnym wykorzystaniem istniejących aktywów wytwórczych;
6. Wzmocnienie roli przedsiębiorstw ciepłowniczych w planowaniu energetycznym na poziomie lokalnym;
7. Uznanie modernizacji sieci ciepłowniczych za jeden z podstawowych elementów poprawy efektywności systemów;
8. Rozwój rozwiązań zwiększających integrację ciepłownictwa z sektorem elektroenergetycznym, w tym magazynów ciepła, wysokosprawnej kogeneracji oraz mechanizmów rynku usług bilansujących;
9. Uwzględnienie potrzeby rozwoju kompetencji technicznych przedsiębiorstw oraz upowszechniania dobrych praktyk;
10. Wprowadzenie systematycznej ewaluacji Strategii oraz monitorowania jej realizacji z udziałem interesariuszy sektora;
11. Zapewnienie odpowiedniej rangi dokumentu Strategii oraz pilne przeprowadzenie zmian w modelu taryfowym wskazanych w uwagach Izby.

Analiza otrzymanych uwag prowadzi do wniosku, że przedsiębiorstwa nie kwestionują kierunku transformacji ciepłownictwa, lecz wskazują na potrzebę uzupełnienia Strategii o rozwiązania zwiększające jej skuteczność i możliwość wdrożenia.

Powtarzającymi się elementami uzasadnień są:

• Konieczność uwzględniania lokalnych uwarunkowań technicznych i ekonomicznych;
• Potrzeba zachowania bezpieczeństwa dostaw ciepła;
• Zapewnienie możliwości finansowania inwestycji oraz ich etapowej realizacji;
• Ograniczenie ryzyka inwestycyjnego poprzez stabilne otoczenie regulacyjne;
• Poprawa efektywności energetycznej zarówno poprzez rozwój nowych źródeł, jak i modernizację istniejącej infrastruktury;
• Zwiększenie skuteczności planowania energetycznego poprzez współpracę administracji z przedsiębiorstwami ciepłowniczymi;
• Rozwój mechanizmów wspierających integrację ciepłownictwa z elektroenergetyką oraz wdrażanie innowacyjnych technologii.

Podsumowanie:

Przekazane uwagi wskazują na zgodność stanowisk przedsiębiorstw w najważniejszych obszarach transformacji sektora. Dotyczą one przede wszystkim zapewnienia neutralności technologicznej, uwzględnienia lokalnych uwarunkowań, stworzenia stabilnych zasad finansowania, zachowania bezpieczeństwa dostaw oraz zwiększenia przewidywalności otoczenia regulacyjnego.